آداب عید نوروز-عید نوروز چون اعیاد اسلامی، از آداب و رسومی خاص اسلامی برخوردار است و علاوه بر آن، برخی آداب و رسوم نیکو نیز در ایام نوروز در میان مردم ایران زمین، دیده می شود، در ادامه به برخی از این آداب و رسوم اشاره می کنیم:

● نماز عید

یکی از آداب عید نوروز خواندن نماز عید است.شیخ طوسی(ره) فرموده است: نماز ظهر و عصر روز نوروز را که خواندی چهار رکعت نماز با دو سلام (دو رکعت دو رکعت) می خوانی رکعت اول پس از حمد ده بار سوره «قدر» رکعت دوم پس از حمد ده بار سوره «کافرون» رکعت سوم پس از حمد ده بار سوره «توحید» رکعت چهارم پس از حمد ده بار سوره «ناس» و «فلق» (معوذتین). و در پایان نماز سجده شکر بجاآور و در آن دعاکن تا خداوند گناهان ۵۰ ساله ات را ببخشد.

نظافت و لباس تمیز

یکی دیگر از آداب عید نوروز پوشیدن لباس نو و تمیز است.نظافت و رعایت بهداشت و نیز پوشیدن لباس تمیز و استفاده از عطر و بوی خوش در صورت امکان از وظایف اخلاقی و اجتماعی نوروز است. از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمود: «و البس انظف ثیابک و تطیب باطیب طیبک» ؛ «تمیزترین لباست را بپوش و با بهترین عطرت خود را خوشبوی ساز»

● خرید لباس نو و سبز کردن گندم

سبز کردن گندم و خرید لباس از دیگر آداب و رسوم عید است.یکی دو روز مانده به آغاز سال جدید (نوروز)، افراد خانواده برای خرید لباس عیدشان به بازار و فروشگاه ها می روند و لباس های نو و پارچه های رنگین، خریداری می کنند. در واقع افراد خانواده با خرید لباس نو و تغییر ظواهر زندگی نشاط خاصی ا به زندگی خود می بخشند.

در برخی از مناطق ایران، به رعایت این آداب و رسوم، بسیار تاکید شده است به عنوان مثال در شیراز، از یکی دو ماه به نوروز مانده شیرازی ها به بازار می روند و لباس عیدشان را می خرند پارچه هایی معمولاً خریداری می شود که دارای رنگ روشن و سرخ یا زرد باشد. آنها معتقدند که لباس را خودشان بدوزند، پارچه آن را روزهای دوشنبه یا جمعه قیچی کنند و نیز روز پنج شنبه ساعت سنگین است و لباس مدتی روی دست می ماند تا دوخته شود، روز سه شنبه اگر بریده شود نصیب دزد یا مرده شور خواهد شد و روز چهار شنبه می سوزد وسایل خانه نیز باید عوض شود و یا تمیز گردد. پختن نان شیرین از جمله کارهایی است که حتماً باید قبل از عید و برای عید انجام بگیرد .

سبز کردن گندم، عدس، تره تیزک، ده پانزده روز به عید مانده در خانه های شیراز صورت می گیرد. برای این کار از ظرفی استفاده می کنند که از جنس مس یا روی باشد و بعد مقداری دانه ابتدا به سلامتی آقا امام زمان (عج) می ریزند و به ترتیب بعد از آن نام اعضای خانواده را می آورند.

● خانه تکانی

یکی از رسوم پسنده و ارزشهای نیک عید، نظافت و خانه تکانی است که یکی دو هفته پیش از عید خانه تکاتی یا رفت و روب انجام می گیرد و مجدداً اثاثیه را جابه جا می کنند و گردگیری می کنند و دوباره آنها را می چینند در واقع مردم قبل از رسیدن سال نو تحولی در زندگی خود می کنند و خانه را برای پذیرانی از میهمانان عید آماده می سازند.

● تهیه سفره هفت سین

تهیه سفره هفت سین از دیگر آداب عید نوروز است.بزرگترین نماد آیین نوروز "هفت سین" ، است. "محمد علی دادخواه" که اخیراً پژوهشی با عنوان "نوروز و فلسفه هفت سین" را به نگارش در آورده، در این باره می نویسد: "عدد هفت برگزیده و مقدس است. در سفره نوروزی انتخاب این عدد بسیار قابل توجه است. ایرانیان باستان این عدد را با هفت امشاسپند یا هفت جاودانه مقدس ارتباط می دادند. در نجوم عدد هفت، خانه آرزوهاست و رسیدن به امیدها را در خانه هفتم نوید می دهند. علامه مجلسی می فرماید: آسمان هفت طبقه و زمین هفت طبقه است و هفت ملک یا فرشته موکل برآنند و اگر موقع تحویل سال، هفت آیه از قرآن مجید را که باحرف سین شروع می شودبخوانند آنان را از آفات زمینی و آسمانی محفوظ می دارند."

هفت سین عبارت است از سماق، سیر، سنجد، سمنو، سکه، سرکه، سبزی .

● یکی از آداب عید نوروز، جمع شدن تمام افراد خانواده بر سر سفره عید در لحظه

تحویل سال نو

موقع تحویل سال نو همه اهل خانه با لباس نو بر سر سفره می نشینند، مادر اسپند دود می کنند، یکی از بچه ها شمع روشن می کند، پدر قرآن می خواند و …

هر کدام از این آداب و رسوم عید، فلسفه خاص خود را دارد؛ مادر اسپند دود می کند برای دوری از چشم زخم حسود، با روشن کردن شمع، بر روشنایی خانه و زندگی تاکید می شود و از خانواده بزرگ افراد خانواده می خواهند تا در سال نو، خانه آنها را با شمع وجود پدر و مادر نورانی کند؛ قرآن خوانده می شود تا در آغاز سال نو دل ها به سوی خداوند بزرگ سوق داده شود و از صاحب قرآن خواسته شود که در این سال جدید نیز یار و مددکار اهل خانه باشد، حضور ثابت و گسترده قرآن نه تنها در سفر عید بلکه در تمام آداب اجتماعی نوروز نشان از مردم ایران زمین توجه به قرآن دارد و قرائت قرآن و بوسیدن آن در ساعات تحویل سال از جمله آداب سال تحویل است.

بر سر سفره عید، سکه، برنج، آب، ماهی قرمز، آیینه و … نیز دیده می شود که سکه نشان از خیر و برکت و رفاه؛ برنج، نشانی از خیر و برکت و فراوانی؛ آب، نشان صافی و پاکی و روشنایی و گشایش کار؛ ماهی قرمز، شگون دارد؛ آیینه، برای رفع کدورت و نشانی ازصفا و پاکی و یکرنگی است.

افراد خانواده بعد از تحویل سال نو با هم روبوسی کرده و عید را به هم تبریک می گویند و برای هم سال خوب و پربرکتی را آرزو می کنند.

● دعای تحویل سال نو یکی دیگر  از آداب عید نوروز

مجلسی در کتاب زادالمعاد در خصوص دعای سال نو روایت می کند که در وقت تحویل سال این دعا را بسیار بخوانید:« یا مقلب القلوب والابصار یا مدبر اللیل والنهار یا محول الحول و الاحوال حول حالنا الی احسن الحال.»

علامه مجلسی(ره) همچنین خواندن این دعا را در نوروز مناسب دانسته است:

«اللهم هذه سنه جدیده و انت ملک قدیم اسإلک خیرها و خیرمافیها و اعوذبک من شرها و شرمافیها و استلفیک موونتها و شغلها یا ذالجلال و الاکرام. ؛ بارالها! این سال جدید است و تو خدایی ازلی و قدیم هستی. خیر این سال و خیر آنچه را در این سال پیش می آید، از تو خواستارم و از شر این سال و شرآنچه در این سال پیش خواهد آمد، به تو پناه می برم...»

● زیارت اهل قبور

یکی دیگر از آداب عید نوروز،رفتن به زیارت اهل قبور در آغازین روزهای سال نو و نیز برگزاری مراسم تحویل سال در کنار قبور شهدإ از دیگر آداب دینی نوروز است.تشرف و حضور در اماکن مقدسه و مشاهد مشرفه و برگزاری مراسم تحویل سال نو در آن مکانها نیز از جمله آداب نوروز می باشد.

● دید و بازدید و دادن عیدی

ایام عید فرصت مناسبی برای صله رحم و رسیدگی به وضع خویشان و بستگان است که این نیز یکی از نشانه های اخلاق و سنن مرضیه اسلامی و انسانی است. از همان روز اول نوروز، دید و بازدیدها آغاز می شود. در همه خانواده ها رسم بر آن است که افراد خانواده ابتدا به دیدن بزرگترهای فامیل می روند و عید را به آنها تبریک می گویند. سپس به خانه بر می گردند و منتظر می مانند تا بزرگترها به آنها سر بزنند. در این دید و بازدیدها عیدی هم داده می شود.علاوه بر دیدوبازدید از بستگان، دوستان، همسایگان و بزرگان فامیل، با جمعی از مصیبت دیدگان در سال گذشته نیز دیدار می شود. دید و بازدیدها تا روز سیزده بدر، (سیزدهمین روز سال نو)، ادامه داد.

● سیزده بدر

یکی دیگر از آداب عید نوروز اجرای مراسم سیزده بدراست. سیزده بدر در میان ایرانیان از دیر باز امری بسیار جدی بوده است که همواره با برپایی مراسمی خاص همراه بوده است . از آن جمله می توان به غذاهایی که مردم به طور سنتی در روز سیزده به در می خوردند اشاره کرد . خوردن کاهو سکنجبین و چغاله بادام از خوردنی های مرسوم عصر سیزده به در است.

نوروز در کشورهای دیگر:

     آداب عید نوروز

آداب عید نوروز در ترکمنستان

در کشور ترکمنستان، طبق رسم قدیم و جدید، دوبار در سال جشن سال نو گرفته می‌شود. یکی از این جشن‌ها با استناد به تقویم میلادی که به تایید سازمان ملل رسیده، به عنوان جشن بین‌المللی«سال‌ نو» شناخته می‌شود و دیگری برگزاری عید نوروز به نشانه‌ی احیای دوباره‌ی آداب و رسوم دیرینه‌ی مردم ترکمنستان است. مردم ترکمنستان در این ایام با پختن غذاهای معروف نوروزی مانند نوروز کجه، سمنو و اجرای بازی‌های مختلف جوانان ترکمن، حال و هوای دیگری به این جشن و شادی می‌دهند. در ایام نوروز مسابقات مختلفی در ترکمنستان برگزار می‌شود که می‌توان به مسابقات اسب‌‌دوانی، پرش برای گرفتن دستمال از بلندی، خروس جنگی و ... اشاره کرد.

آداب عید نوروز در افغانستان نوروز در افغانستان یا به عبارتی در بلخ و مرکز آن مزار شریف، هنوز به همان شکوه پیشین برگزار می‌شود. در روزهای اول سال، همه‌ی دشت‌های بلخ و دیوار و پشت‌بام‌های گلی آن پر از گل سرخ می‌شود. گویی بلخ سبدی از گل سرخ است! رسم است که در اولین روز عید نوروز، علم امام علی با مراسم خاص و با شکوهی در صبح آن روز برافراشته شود. با افراشته شدن آن، جشن نوروز نیز رسماً آغاز می‌شود و تا چهل شبانه روز ادامه می‌یابد. در این چهل شبانه‌روز حاجت‌مندان و بیماران برای شفا در پای این علم مقدس به چله می‌نشینند. مردم این سرزمین بر این باورند که اگر برافراشته شدن علم به آرامی و بدون لرزش و توقف از زمین بلند شود، سالی که در پیش است نیکو و میمون است. از آیین و رسم نوروز در سرزمین بلخ می‌توان به شستشوی فرش‌های خانه و زدودن گرد وغبار پیش از آمدن نوروز و انجام مسابقات مختلف از قبیل بزکشی، شتر جنگی، شتر سواری، قوچ جنگی و کشتی خاص این منطقه اشاره کرد.

آداب عید نوروز در پاکستان در میان مردم پاکستان، تقویم و روزشمار یا سال نمای نوروز از اهمیت خاصی برخوردار است. از آداب و رسوم عید نوروز در میان مردم پاکستان می‌توان به خانه تکانی و یا به عبارتی پاکیزه کردن خانه و پوشیدن لباس نو و تهیه کردن انواع شیرینی و همچنین پختن غذاهای معروف این ایام و عیدی دادن و گرفتن و دید و بازدید اقوام اشاره کرد. در ایام نوروز مردم پاکستان از گفتار نامناسب پرهیز کرده و یکدیگر را با احترام صدا می‌زنند.
نوروز در جمهوری آذربایجان یکی از جشن‌های بزرگ مردم جمهوری آذربایجان نوروز است. مردم این سرزمین به جهت اعتقادات شدید یه آیین و مراسم نوروز، برای با شکوه‌تر انجام شدن جشن نوروز، برای این مراسم تدارکات ویژه‌ای می‌بینند؛ از قبیل سرودن ترانه‌های پیش از نوروز، تدارک بساط شادی ایام نوروز، تهیه‌ی لوازم و مواد مورد نیاز، سفره‌ی نوروز، تهیه‌ی چیستان‌های نوروزی، ستایش و نفرین‌های نوروزی، پند و امثال نوروزی و انجام آیین و مراسم نوروزی. در میان مراسم نوروزی، مراسم خاطره‌انگیزی همچون ارسال خوان سمنو، انداختن کلاه پوستین به درها، آویزان کردن کیسه و توبره از سوراخ بام در شب عید و درخواست تحفه‌ی عید در این سرزمین موسوم است. البته برپایی عید نوروز در کشورهای دیگری مثل تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان، بعضی از مناطق مصر، و حتی مناطق کردنشین عراق و ترکیه هم برگزار می‌شود.

مديركل كتابخانه هاي عمومي خراسان رضوي: ساخت كتابخانه بعنوان تضمين كننده آرامش و آسايش جامعه يك ضرورت اساسي است شمقدري در اولين جشنواره منطقه‌اي خيرين كتابخانه‌ساز شهرستان مشهداعلام كرد: كتابخانه تضمين كننده آرامش و آسايش جامعه است.

به گزارش روابط عمومي اداره كل كتابخانه هاي عمومي استان خراسان رضوي، اميرالله شمقدري اعلام داشت: مشهد در حالي كه 51 درصد جمعيت استان را در خود جاي داده است تنها 28 درصد سهم فضاي كتابخانه هاي استان را در اختيار دارد.

مديركل كتابخانه هاي عمومي استان در ادامه بيان كرد: اهتمام ويژه و همت والاي انجمن خيرين شهرستان مشهد، اعتماد و باور ما را، در سرعت گسترش فضاي كتابخانه اي پايتخت معنوي ايران و ارتقاء و بهبود شاخص ها بيش از پيش نمود.

وي ضمن تقدير از حضور باشكوه خيرين و مسئولان حاضر در جلسه از كليه حضار خواست تا با فعال سازي همه ظرفيت ها، شتاب لازم را در ساخت كتابخانه هاي عمومي مشهد مقدس رونق بخشند.

گفتني است حضور چشمگير جمع زيادي از خيرين، مديران استان، اساتيد دانشگاه، اعضاي شوراي اسلامي شهر و مهمانان ملي در نخستين جشنواره خيرين منطقه اي شهرستان مشهد ستودني بود.

کتابخانه عطاملک  جوینی شهرستان جوین واقع در شهر نقاب ضمن تبریک پیشاپیش نوروز 1393  با آرزوی موفقیت در این سال اعلام می دارد کتابخانه عطاملک در سال 1393 به ارائه خدمات گوناگون از جمله : تامین کتاب های جدید مخصوصا رمان های برتر ایران و جهان و ارایه مقالات در تمامی زمینه ها آمادگی خود را جهت خدمات رسانی به همشهریان عزیز اعلام می دارد .

امید است در سال 1393 با پیوند خود با کتاب و کتابخانه سالی پر رونق  وسرشار از آگاهی را داشته باشید.

كارشناس منابع كتابخانه هاي عمومي خراسان رضوي عنوان كرد:

به گزارش روابط عمومي اداره كل كتابخانه هاي عمومي خراسان رضوي، كارشناس منابع استان از ارسال رمان هاي برتر ايران و جهان به كتابخانه هاي عمومي استان خبر داد.

هادي حافظي در حاشيه، ارسال اولين مجموعه رمان هاي برتر ايران و جهان اظهار داشت: در گام اول 3662 نسخه رمان در قالب 35 عنوان مشتمل بر رمان هاي برتر ايران و جهان به كتابخانه هاي عمومي استان ارسال خواهد شد.

وي ادامه داد: در مجموع 112 عنوان برتر رمان ايران و جهان شناسايي گرديده است و به كتابخانه ها ارسال خواهد گرديد.

كارشناس منابع استان اظهار اميدواري كرد با اين حركت بر غناي هر چه بيشتر كتابخانه هاي عمومي افزوده گرديده و موجبات رضايت مراجعان فراهم آيد.

سیستم‌ آموزشی‌ نقش‌ مهمی‌ در شکل‌گیری‌ شخصیت‌ افراد دارد به‌ خصوص‌ در مقاطع‌ راهنمایی‌ و دبیرستان. در این‌ دوره‌ حتی‌ ممکن‌ است‌ آنچه‌ که‌ فرد در خانواده‌ تحت‌ تاثیر اعضای‌ آن‌ یاد گرفته، به‌ کلی‌ تغییر دهد یا اصلاح‌ کند.متاسفانه‌ در کشور ما برای‌ ایجاد شوق‌ و رغبت‌ نسبت‌ به‌ کتاب‌ و مطالعه‌ در مدارس‌ عمل‌ نشده‌ است. غیر از اینکه‌ یک‌ حرکت‌ یا برنامه‌ مشخصی‌ برای‌ مطالعه‌ نداریم، کتابخانه‌های‌ مدارس‌ چندان‌ جدی‌ عمل‌ نمی‌کنند و ما در موجودی‌ کتابخانه‌ و اداره‌کنندگان‌ آن‌ شاهد هستیم‌ که‌ مسئله‌ مطالعه‌ خیلی‌ حاشیه‌ای‌ و پیش‌ پا افتاده‌ تلقی‌ می‌شود.
در این‌ میان‌ غالباً ازبین‌ معلمان‌ و دبیران‌ کسی‌ که‌ مقدار علاقه‌ای‌ به‌ مطالعه‌ داشته‌ باشد به‌ عنوان‌ کتابدار انتخاب‌ می‌شود، ولو هیچگونه‌ اطلاعی‌ از کتاب‌ و کتابداری‌ نداشته‌ باشد، در این‌ مورد صرفاً همان‌ علاقه‌ کم‌ کفایت‌ می‌کند و حتی‌ گاهی‌ کتابدار از بین‌ خود دانش‌آموزان‌ انتخاب‌ می‌شود بدون‌ اینکه‌ بتواند در میان‌ بچه‌ها جذابیت‌ و ترغیبی‌ برای‌ مطالعه‌ ایجاد کند.
همین‌ بی‌توجهی‌ باعث‌ نزول‌ سطح‌ مطالعه‌ در بین‌ جوانان‌ ونوجوانان‌ می‌شود، در حالی‌ که‌ شالودهِ‌ شوق‌ به‌ مطالعه‌ و کتابخوانی‌ در دبستان، مدرسهِ‌ راهنمایی‌ تحصیلی‌ ودبیرستان‌ گذاشته‌ می‌شود.آمار جدید وزارت‌ ارشاد درباره‌ میزان‌ مطالعه‌ در ایران‌ وسایر کشورهای‌ آماری‌ متاءثرکننده‌ است. براساس‌ این‌ آمار در می‌بابیم‌ که‌ بیشتر افراد در کشور ما دقایق‌ محدودی‌ را به‌ مطالعه‌ اختصاص‌ می‌دهند، در حالیکه‌ در برخی‌ از کشورها متوسط‌ ۴ ساعت‌ مطالعه‌ در روز وجود دارد. تفاوت‌ گاه‌ به‌ حدی‌ است‌ که‌ نشانه‌ای‌ غم‌انگیز از عدم‌ رغبت‌ و علاقه‌ مردم‌ ما به‌ مطالعه‌ و کتاب‌ را به‌ رخ‌ می‌کشد.کمبود کتابخانه‌طبق‌ آمار کنفرانس‌ بین‌المللی‌ کتابداری‌ و اطلاع‌رسانی‌ در هر جامعه‌ای‌ برای‌ هر ۳ تا ۵ هزار نفر باید یک‌ کتابخانه‌ عمومی‌ وجود داشته‌ باشد و اگر ما حداقل‌ استاندارد را در نظر بگیریم‌ باید برای‌ هر ۵۰۰۰ نفر یک‌ کتابخانه‌ وجود داشته‌ باشد، یعنی‌ در کشور ما باید حدود ۱۴۰۰۰ کتابخانه‌ عمومی‌ وجود داشته‌ باشد، درحالی‌ که‌ طبق‌ آمار ارائه‌ شده‌ حدود ۱۵۰۰ کتابخانه‌ داریم‌ و اگر کتابخانه‌های‌ مدارس، حوزه‌های‌ علمیه‌ و مساجد و غیره‌ را هم‌ در نظر بگیریم‌ در مجموع‌ حدود ۴۰۰۰ کتابخانه‌ عمومی‌ داریم‌ و این‌ بدین‌ معنا است‌ که‌ ۱۱۰۰۰ کتابخانه‌ کم‌ داریم.
به‌ عبارت‌ دیگر از هر ۱۰۰ کتابخانه‌ که‌ باید داشته‌ باشیم‌ تنها ۲۰ کتابخانه‌ داریم. در این‌ صورت‌ یک‌ نوجوان‌ یا جوان‌ ۵ بار کمتر کتابخانه‌ می‌بیند. به‌ عبارت‌ دیگر در وضعی‌ که‌ کتابخانه‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از گزینه‌های‌ مهم‌ برای‌ پر کردن‌ اوقات‌ فراغت‌ باید خودش‌ را نشان‌ بدهد ۱۵ جایگاه‌ خود را دارد. در بسیاری‌ از مواقع‌ نوجوان‌ یا جوان‌ از وجود جایی‌ به‌ نام‌ کتابخانه‌ بی‌اطلاع‌ است، یعنی‌ کتابخانه‌ درجایی‌ قرار گرفته‌ که‌ در معرض‌ دید و در دسترس‌ افراد قرار نگرفته‌ است‌ و این‌ باعث‌ می‌شود کتاب‌ جزو انتخابهای‌ فرد نباشد واگر شخص‌ وقت‌ یا ساعتی‌ برای‌ فراغت‌ داشته‌ باشد بجای‌ کتاب‌ خواندن، به‌ سوی‌ رفتارهای‌ هنجار یا ناهنجار یا تفریحات‌ سالم‌ و ناسالم‌ درکنار دوستان‌ و همسالان‌ خود کشانده‌ می‌شود. اما او این‌ را نمی‌داند که‌ می‌تواند در این‌ اوقات‌ فراغت‌ ساعتی‌ را به‌ کتاب‌ خواندن‌ اختصاص‌ بدهد و به‌ مطالعه‌ بپردازد.
در واقع‌ ما در کشورمان‌ ۱۵ حداقل‌ استاندارد جهانی‌ کتابخانه‌ داریم. ما ملتی‌ هستیم‌ که‌ قدیمی‌ترین‌ وغنی‌ترین‌ کتابخانه‌های‌ دنیا را داشتیم. در کتابخانه‌ خواجه‌نصیرالدین‌ طوسی‌ (مراغه) بیش‌ از ۴۰۰ هزار جلد کتاب‌ ونسخه‌ خطی‌ قدیمی‌ وجود داشت‌ که‌ نگارش‌ هر کدام‌ از این‌ نسخ‌ همزمان‌ با دوره‌ای‌ است‌ که‌ در اروپا عدد کتابهای‌ کتابخانه‌های‌ بزرگ‌ و قدیمی‌ آنها به‌ ۱۰۰ یا کمتر از ۱۰۰ کتاب‌ نمی‌رسید و این‌ درحالی‌ بود که‌ در کتابخانه‌های‌ معمولی‌ ما حدود ۲۰۰ یا ۴۰۰ هزار جلد کتاب‌ وجود داشت.
وقتی‌ امروز ما نسلی‌ داریم‌ که‌ در خانواده‌ جز تلویزیون‌ چیزی‌ ندیده‌ و کتابخانه‌ و کتابخوان‌ در خانه‌ نداشته‌ است‌ و در مدرسه‌اش‌ کتابخانه‌ بیشتر شبیه‌ به‌ یک‌ انباری‌ خاک‌ گرفته، بسته‌ و غیرقابل‌ استفاده‌ بوده‌ و در جامعه‌ چیزی‌ به‌ عنوان‌ کتابخانه‌ ندیده‌ است، چه‌ توقعی‌ می‌توان‌ داشت‌ که‌ در جامعه‌ آن‌ موجی‌ که‌ در جوامع‌ دیگر در ارتباط‌ با روز آمد کردن‌ اطلاعات‌ و ارتباط‌ آن‌ با شغل‌ افراد ایجاد شده‌ است‌ خود را نشان‌ بدهد؟نقش‌ اجتماع‌جامعه‌ به‌ عنوان‌ سومین‌ عامل‌ تاثیرگذار در شخصیت‌ افراد می‌تواند تاثیر منفی‌ یا مثبت‌ در ایجاد یا از بین‌ بردن‌ یک‌ رفتار یا عادت‌ خوب‌ و بد داشته‌ باشد.
جامعه‌ جهانی‌ هر روز در پرتو تحولات‌ جدید، تکنولوژی‌ مدرن‌ و روزآمدی‌ را به‌ جامعه‌ ارائه‌ می‌دهد و در این‌ میان‌ اگر کسی‌ از دانش‌ و فن‌ و تکنیک‌ روز عقب‌ بماند هیچ‌ فرصت‌ جبرانی‌ برای‌ سالهای‌ از دست‌ رفته‌ ندارد و در نتیجه‌ در بسیاری‌ از مسائل‌ همگام‌ و هماهنگ‌ با دیگر افراد جامعه‌ نخواهد بود.بسیاری‌ از افراد جامعه‌ با آن‌ دقت‌ و وضوح‌ لازم‌ این‌ عوامل‌ را متوجه‌ نشده‌اند و اگر بخواهیم‌ جامعه‌ای‌ پیشرو داشته‌ باشیم‌ و هر روز فاصله‌ ما از نظر تمدن‌ و تکنولوژی‌ با جوامع‌ پیشرفته‌ بیشتر نشود و همچنین‌ اگر بخواهیم‌ از نظر فرهنگی‌ جامعه‌ای‌ بهنجار داشته‌ باشیم، یعنی‌ جامعه‌ای‌ که‌ بتواند از یک‌ تاریخ‌ و فرهنگ‌ غنی‌ و عظیم‌ حمایت‌ کند و حامی‌ و نماینده‌ آن‌ در بین‌ کشورهای‌ دیگر باشد، باید برای‌ اهمیت‌ و ارزش‌ دادن‌ افراد به‌ کتاب‌ و مطالعه‌ عمیقاً در اندیشه‌ بود و وسیعاً برنامه‌ریزی‌ کرد، زیرا ما چه‌ بخواهیم‌ چه‌ نخواهیم‌ تکنیک‌ و دانش‌ و فناوری‌ روز به‌ ما دیکته‌ خواهد شد. پس‌ جامعه‌ باید وسایل‌ ارتقاء و زمینه‌های‌ ایجاد آن‌ را فراهم‌ کند.
چرا ما باید حداقل‌ استاندارد جهانی‌ کتابخانه‌ داشته‌ باشیم؟ نتیجه‌ این‌ می‌شود که‌ نوجوان‌ و جوان‌ ما کتابخانه‌ را به‌ عنوان‌ یکی‌ از گزینه‌های‌ ذهنی‌ خود باور ندارد و کمبود تعداد کتاب‌ و کتابخانه‌ باعث‌ می‌شود که‌ در صورت‌ ایجاد رغبت‌ مطالعه‌ در میان‌ نوجوانان‌ و جوانان، تراکم‌ زیادی‌ در کتابخانه‌ها ایجاد شود و خود این‌ مسئله‌ عامل‌ دافعه‌ای‌ در برابر جذب‌ مخاطب‌ به‌ کتاب‌ خواهد بود. به‌ هر تقدیر ما باید در بخش‌ عوامل‌ اجتماعی‌ برای‌ رشد شاخص‌ مطالعه‌ حرکت‌ جدی‌تری‌ داشته‌ باشیم.علل‌ کاهش‌ رغبت‌‌ به‌ کتاب‌ و کتابخوانی‌علاوه‌ بر خانواده‌ و دولت، برای‌ گسترش‌ فرهنگ‌ مطالعه‌ و جستجوگری‌ سه‌ وزارتخانه‌ فرهنگی‌ ما یعنی‌ وزارت‌ آموزش‌ و پروش، وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی، وزارت‌ آموزش‌ عالی‌ و تحقیقات‌ و فناوری‌ نقش‌ کارساز دارند و دخیل‌ هستند و در این‌ میان‌ بیشترین‌ سهم‌ را در هدایت‌ جامعه‌ به‌ مطالعه‌ و برگرداندن‌ این‌ مسیر ناصحیح‌ به‌ مسیر اصلی‌ باید دولت‌ برعهده‌ داشته‌ باشد، برخلاف‌ سایر مواردی‌ که‌ نباید برعهده‌ دولت‌ گذاشته‌ شود این‌ مورد بخصوص‌ جز با هدایت‌ و حمایت‌ دولت‌ شکل‌ نمی‌گیرد و نخواهد گرفت. بعد از خانواده‌ که‌ عامل‌ موثری‌ در شکل‌گیری‌ شخصیت‌ و الگوسازی‌ رفتاری‌ فرزندان‌ است، شکل‌گیری‌ شخصیت‌ افراد در مدرسه‌ و جامعه‌ به‌ گونه‌ای‌ است‌ که‌ متاثر از تصمیم‌گیری‌ها و امکاناتی‌ است‌ که‌ کاملاً در اختیار دولت‌ است.
اگر قرار باشد تغییری‌ در الگوهای‌ رفتاری‌ افراد صورت‌ گیرد باید این‌ کار از محیط‌ خانواده‌ آغاز شود اما این‌ روندی‌ است‌ که‌ ممکن‌ است‌ یک‌ یا دو نسل‌ به‌ طول‌ انجامد،یعنی‌ نمی‌توان‌ توقع‌ داشت‌ که‌ جامعه‌ ما در کمتر از دو یا سه‌ نسل‌ بتواند رفتارهای‌ خود را تغییر دهد اما می‌توانیم‌ این‌ توقع‌ را داشته‌ باشیم‌ که‌ به‌ یکباره‌ وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌ تصمیم‌ بگیرد کتابخانه‌های‌ مدارس‌ و آموزشگاه‌ها را توسعه‌ دهد.
این‌ عمل‌ شدنی‌ است‌ که‌ فی‌ المثل‌ از سال‌ آینده‌ ترتیبی‌ داده‌ شود که‌ در مدارس‌ ساعتی‌ را برای‌ مطالعه‌ در نظر بگیرند و در آن‌ ساعت‌ دانش‌آموزان‌ برای‌ مطالعه‌ به‌ کتابخانه‌ بروند و معلمان‌ و دبیران‌ یا مسئولان‌ کتابخانه‌ آنان‌ را هدایت‌ کنند و بر مطالعه‌ و کتابخوانی‌ آنها نظارت‌ داشته‌ باشند. در برنامه‌ای‌ دیگر دولت‌ می‌تواند به‌ دارندگان‌ مدرک‌ کارشناسی‌ کتابداری، به‌ جای‌ محول‌ کردن‌ تدریس‌ علوم‌ مانند تعلیمات‌ دینی، شیمی‌ و فیزیک‌ (و واگذاری‌ اداره‌ کتابخانه‌ها به‌ معلمین‌ سایر درس‌ها)، اداره‌ کتابخانه‌ را بسپارد.دولت‌ و مجلس‌ باید با همکاری‌ هم‌ لایحه‌ای‌ برای‌ استخدام‌ حداقل‌ یک‌ کتابدار در هر مدرسه‌ تنظیم‌ کنند، اینها تغییراتی‌ است‌ که‌ می‌توان‌ از دولت‌ انتظار داشت.
ولی‌ متاسفانه‌ گویا این‌ مسئله‌ تا حدی‌ عادی‌ شده‌ که‌ بایسته‌ها از طرف‌ برخی‌ مسئولان‌ ما چنان‌ که‌ لازم‌ است‌ مورد توجه‌ قرار نمی‌گیرد. شاید این‌ طرز تفکر وجود داشته‌ باشد که‌ کسی‌ پیگیر این‌ قضیه‌ نیست‌ و مردم‌ ما چنین‌ مسائلی‌ را مورد تاکید قرار نمی‌دهند، اما با تعمق‌ بر موضوع‌ می‌توان‌ دریافت‌ که‌ به‌ عکس، مباحث‌ فرهنگی‌ همیشه‌ مورد توجه‌ یکایک‌ مردم‌ ما بوده‌ است‌ و ملت‌ ایران‌ با سیر تاریخی‌ بسیار طولانی‌ خود را مردمی‌ فرهنگی‌ می‌دانند و سایر کشورها، جامعه‌ ایران‌ را ملتی‌ با یک‌ تمدن‌ غنی، چشمگیر و درخشان‌ می‌شناسند. ما در بسیاری‌ از حرکت‌ها شاهد حساسیت‌ مردم‌ به‌ عنوان‌ اعتراض‌ به‌ رفتار و عملکرد بخش‌های‌ فرهنگ‌ساز جامعه‌ یعنی‌ رسانه‌های‌ ارتباط‌ جمعی، مطبوعات‌ و غیره‌ بوده‌ایم‌ و دست‌ اندرکاران‌ مسائل‌ فرهنگی‌ نمی‌توانند بگویند این‌ مسئله‌ از نیازهای‌ اولیه‌ مردم‌ نیست، زیرا با هرگونه‌ کم‌ لطفی‌ به‌ قدرت‌ تشخیص‌ و بلوغ‌ فکری‌ آنها بی‌توجهی‌ کرده‌اند. بنابر این‌ بخش‌های‌ مختلف‌ کشور خصوصاً وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌ و وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌ وظیفه‌ دارند در مدارس، آموزشگاهها. دانشگاهها و سایر قسمت‌ های‌ جامعه‌ کتابخانه‌ های‌ آموزشگاهی‌ و عمومی‌ را تقویت‌ کنند و دولت‌ در این‌ موارد می‌تواند به‌ سرعت‌ عمل‌ کند.
برخلاف‌ شرایط‌ خانواده‌ ها که‌ ایجاد تغییرات‌ رفتاری‌ در آن‌ ممکن‌ است‌ یک‌ یا دو نسل‌ به‌ طول‌ بیانجامد، شاید برای‌ آموزش‌ و پرورش‌ رسیدن‌ به‌ بخشی‌ از این‌ اهداف‌ کمتر از یکسال‌ به‌ طول‌ انجامد و با یک‌ سلسله‌ نقل‌ و انتقالات‌ و برنامه‌ ریزی‌ و اجرای‌ فوری‌ می‌تواند بخشی‌ از این‌ اهداف‌ را برآورده‌ سازد. همانطور که‌ گفته‌ شد خانواده‌ نقش‌ مهمی‌ در شخصیت‌سازی‌ و الگوپذیری‌ افراد به‌ عهده‌ دارد اما با وجود شرایط‌ فعلی‌ زندگی‌ اجتماعی‌ نمی‌توان‌ به‌ تغییر سریع‌ الگوهای‌ ساخته‌شده‌ از سوی‌ والدین‌ در خانواده‌ امیدوار بود مگر اینکه‌ دولت‌ با اجرای‌ سیاست‌ های‌ اقتصادی‌ دقیق، حساب‌ شده‌ و از پیش‌ تعیین‌ شده‌ تغییری‌ در وضع‌ اقتصادی‌ طبقات‌ مختلف‌ مردم‌ بوجود آورد.
مشکل‌ بزرگ‌ اکثریت‌ مردم‌ در این‌ زمینه‌ مساله‌ کمبود درآمدها و اداره‌ زندگی‌ است‌ که‌ باید این‌ معضل‌ و مانع‌ بزرگ‌ با کمک‌ دولتمردان‌ و مسئولان‌ از پیش‌ پای‌ مردم‌ برداشته‌ شود.‌‌نقش‌ و جایگاه‌ رسانه‌ هاکتابخوانی‌ بر اثر نیاز افراد جامعه‌ ایجاد می‌شود اما فرهنگ‌ کتاب‌ و کتابخوانی‌ و وجود چنین‌ نیازی‌ در بین‌ مردم‌ ما به‌ خوبی‌ جا نیفتاده‌ است. برای‌ آگاه‌ سازی‌ افراد و ترویج‌ فرهنگ‌ مطالعه‌ باید بستر سازیهایی‌ از سوی‌کانون‌ خانواده‌ ها، مسئولان‌ و خصوصاً وسایل‌ ارتباط‌ جمعی‌ صورت‌ گیرد تا نسل‌ های‌ آینده‌ ما نسل‌ هایی‌ کتابخوان‌ باشند.رسانه‌ ملی‌ به‌ عنوان‌ پرنفوذترین‌ رسانه‌ در جامعه‌ باید به‌ خوبی‌ ایفای‌ نقش‌ کند و عدم‌ تعهد یا سهل‌ انگاری‌ در اجرای‌ این‌ نقش‌ به‌ هیچ‌ وجه‌ قابل‌ اغماض‌ نیست‌ و مسلماً با وجود این‌ مسئولیت‌ سنگین‌ که‌ برعهده‌ دارد، هرگونه‌ در صورت‌ کوتاهی‌ و قصور در برابر این‌ امر مهم، ناگزیر باید پاسخگوی‌ نسل‌ های‌ آینده‌ باشد.
امروز رسانه‌ ملی‌ و جراید و روزنامه‌ ها و مجلات‌ باید نسبت‌ به‌ این‌ مسئولیت‌ اجتماعی‌ مهم‌ وقوف‌ و آگاهی‌ یابند، چون‌ ما می‌بینیم‌ در برخی‌ از دوران‌ ها آگاهی‌ مردم‌ رشد می‌کند و این‌ مساله‌ در رفتارهای‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌ آنها نمایان‌ می‌شود. اگر در این‌ زمینه‌ ریشه‌ یابی‌ کنیم‌ به‌ این‌ نتیجه‌ می‌رسیم‌ که‌ رسانه‌ ها و مطبوعات‌ و جراید آن‌ دوره‌ توانایی‌ها و قدرت‌ خود را نشان‌ داده‌ اند.پس‌ در بحث‌ فرآیند هدایت‌ نسل‌ آینده‌ به‌ سوی‌ مطالعه، رسانه‌ های‌ ارتباط‌ جمعی‌ نقش‌ مهمی‌ دارند و مطمئناً کوتاهی‌ در انجام‌ این‌ امر منجر به‌ بروز زیان‌ های‌ جبران‌ ناپذیر در اندازه‌ های‌ بزرگ‌ ملی‌ می‌شود.هر سال‌ در هفته‌ کتاب‌ حرکت‌ هایی‌ را از سوی‌ نهادها، وزارتخانه‌ ها و ارگانهای‌ مربوطه‌ شاهد هستیم‌ و به‌ نوعی‌ تقلاهایی‌در عرصهِ‌ کتاب‌ و کتابخوانی، نمایشگاه‌ کتاب‌ و تلاش‌ برای‌ یافتن‌ عوامل‌ گرایش‌ جوانان‌ به‌ مطالعه‌ و بررسی‌ موانع‌ رویکرد آنها به‌ کتابخوانی، انجام‌ می‌گیرد.
روزآمد کردن‌ اطلاعات‌ در همهِ‌ گروه‌ ها خصوصاً مسئولان‌ و رسانه‌ ها دیده‌ می‌شود و متصدیان‌ از این‌ مهم‌ سخن‌ می‌گویند که‌ با برنامه‌ ریزی‌های‌ پیوسته‌ باید به‌ داد نسل‌ امروز و آینده‌ رسید. ولی‌ متاسانه‌ می‌بینیم‌ که‌ با پایان‌ یافتن‌ هفته‌ کتاب‌ و نمایشگاه، تمامی‌ این‌ شعارها و شور و اشتیاق‌ ها به‌ خاموشی‌ می‌گراید و همه‌ چیز فراموش‌ می‌شود.مسئولین‌ می‌توانند در وزارتخانه‌ های‌ آموزش‌ و پرورش، ارشاد و تحقیقات‌ و فناوری، کمیسیون‌ هایی‌ را برای‌ حل‌ این‌ مشکل‌ مهم‌ مامور کنند و یا کمیسیونی‌ مشترک‌ ترتیب‌ دهند و امکاناتی‌ را برای‌ ایجاد کتابخانه‌ های‌ عمومی‌ و دانشگاهی‌ و هدایت‌ نسل‌ امروز و آینده‌ به‌ سمت‌ مطالعه‌ کتاب‌ بسیج‌ کنند. امروز در بسیاری‌ از کشورهای‌ آسیایی‌ و اروپایی‌ مطالعه‌ جایگاه‌ خود را باز کرده‌ است. در واقع‌ ما ملتی‌ هستیم‌ که‌ بیشتر به‌ ایرانی‌ بودنمان‌ توجه‌ داریم‌ زیرا ملتی‌ هستیم‌ که‌ قرن‌ ها پرچمدار دانش، فرهنگ‌ و اندیشه‌ بشری‌ بودیم‌ و چه‌ قبل‌ از اسلام‌ و چه‌ بعد از اسلام. با تکیه‌ بر میراث‌ گران‌ سنگ‌ فرهنگی‌مان‌ باید به‌ مطالعه‌ توجه‌ داشته‌ باشیم.
عقیده‌ صاحبنظران‌ بر این‌ است‌ که‌ برای‌ ایجاد تغییر در این‌ زمینه‌ دولت‌ می‌تواند بیشترین‌ نظارت‌ بر سه‌ وزارتخانه‌ یادشده‌ داشته‌ باشد. طبعاً مراکزی‌ مثل‌ صداوسیما که‌ با بودجه‌ های‌ عمومی‌ اداره‌ می‌شوند و پاسخگوی‌ مردم‌ هستند، همچنین‌ مطبوعات‌ که‌ پرچمدارهای‌ پیشرفت‌ و ترقی‌ و تجدد محسوب‌ می‌شوند یقیناً باید احساس‌ مسئولیت‌ بیشتری‌ از خود نشان‌ دهند و حرکت‌ بزرگی‌ را صورت‌ دهند و الا وضعیت‌ ما در عرصه‌ کتاب‌ و کتابخوانی‌ از این‌ که‌ هست‌ نگران‌ کننده‌ تر خواهد شد. در پایان‌ این‌ گزارش‌ امیدواریم‌ بعد از این‌ همه‌ بحث‌ در مورد عدم‌ رغبت‌ میلیون‌ ها نفر - حتی‌ دارندگان‌ مدارک‌ و مدارج‌ دانشگاهی‌ - به‌ کتاب‌ و کتابخوانی، ساعتی‌ فارغ‌ از گرفتاریهای‌ روزمره‌ زندگی‌ از قفسهِ‌ کتابخانه‌ کتابی‌ را بردارید و شروع‌ به‌ خواندن‌ کنید. همچنین‌ شما والدین‌ محترم‌ باید بدانید که‌ ارکان‌ خانواده‌ های‌ فردا از میان‌کودکان‌ امروز ساخته‌ خواهد شد و همچنین‌ امیدواریم‌ با حمایت‌ دولت‌ و وزارت‌ ارشاد از چاپ‌ و نشر کتاب، مشکل‌ کاغذ و دیگر مسائل‌ مربوط‌ به‌ نشر حل‌ شود و تیراژ کتابها بالا برود.
همچنین‌ نمایندگان‌ محترم‌ مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌ می‌تواند برای‌ جلوگیری‌ از چند نرخی‌ شدن‌ قیمت‌ کتاب، حداکثر و حداقلی‌ را تصویب‌ کنند. شاید با این‌ کار قیمت‌ کتابها با درآمد افراد متناسب‌ شود و تمام‌ اقشار جامعه‌ بتوانند از نعمت‌ کتابخوانی‌ بهره‌ مند شوند.